De erfenis die
Admiraal Sir Francis Beaufort
ons naliet.

Admiraal Robert Fitzroy van de HMS Beagle schreef over Sir Francis Beaufort: "Alle eer aan Beaufort, die zijn befaamde methode van weerbeschrijving via een schaal introduceerde en verspreidde.". De methode die Fitzroy beschrijft, is één van Beaufort's vele verwezenlijkingen tijdens zijn carrière bij de Britse zeemacht, namelijk de 'windkracht schaal', nog steeds veelvuldig gebruikt door zeelui.

Francis Beaufort werd geboren in 1774 in County Meath, Ierland, als de zoon van de eerwaarde Daniel Augustus Beaufort, de Rector van Navan. Op de jonge leeftijd van 13 begint hij zijn carrière op zee als dekjongen bij de Britse zeemacht. Na drie jaar op zee ontdekt Francis Beaufort de waarde van de kennis van het weer. Hij start met een meteorologisch logboek bestaande uit korte beschrijvingen van de algemene weersituatie, wat hij volhoudt tot aan zijn dood. Op 22 jarige leeftijd bereikt hij de rang van luitenant aan boord van de HMS Phaeton.

In 1805 wordt hij kapitein van de HMS Woolwich. Zijn taak bestaat er in een hydrografische studie uit te voeren van de Rio de la Plata regio in Zuid-Amerika. Tijdens deze eerste jaren als kapitein ontwerpt hij de eerste versies van de windkracht schaal en de weer notatie code, welke hij de rest van zijn leven blijft gebruiken in zijn logboeken.

Kwetsuur leidt tot nieuwe carriere

Beaufort's opdracht tijdens de jaren 1811 en 1812 brengen hem in de Oostelijke wateren van Klein-Azië. Zijn taak daar is een combinatie van een hydrografische studie en een verdedigingsopdracht tegen de piraten van de Levant. In juni 1812 wordt een studiegroep aan land gezet voor astronomische waarnemingen. Wanneer de groep aangevallen wordt, leidt Beaufort zelf de reddingsoperatie. Op de aftocht in roeiboten naar de HMS Frederikssteen wordt Beaufort geraakt door een sluipschutter. De kogel versplintert zijn heup en hij moet noodgedwongen verscheidene maanden aan boord van het schip doorbrengen.

Tegen het einde van het jaar echter zijn zowel het schip als zijn kapitein nodig aan herstelling toe en worden ze naar huis geroepen door de Admiraliteit. Francis Beaufort zal nooit meer terugkeren in actieve dienst op zee, alhoewel hij bij de Britse zeemacht blijft tot zijn 81e.

In 1829 wordt Beaufort benoemd tot Hydrograficus aan de Admiralitiet. Vanuit deze functie is hij verantwoordelijk voor de hydrografische studies van talrijke Britse expedities, o.a. van de HMS Beagle onder aanvoering van zijn beschermeling Robert Fitzroy. In 1838 wordt Beaufort's windkracht schaal ingevoerd bij de Britse vloot. Zijn weer notatie code was reeds vijf jaar eerder in gebruik genomen.

De Admiraliteit bevordert Beaufort tot Admiraal in 1846. Twee jaar later wordt hij vereerd met de titel 'Knight Commander of the Bath'. In 1855 na 68 jaar dienst gaat Sir Francis met pensioen. Hij overlijdt in 1857, maar zijn levenswerk blijft erkenning en eer ontvangen.

Van de vele verwezelijkingen is Admiraal Beaufort vandaag het best bekend voor zijn windkracht schaal, die zijn naam gekregen heeft. Die schaal die hij in 1805 ontwierp en in 1836 door de Britse Zeemacht in gebruik werd genomen, onderging echter grote wijzigingen in de 100 jaar na het eerste gebruik.

Fregatten als windsensoren - De windkracht schaal van Beaufort

In zijn logboek van januari 1806, schreef kapitein Beaufort: "Vanaf nu zal ik de kracht van de wind evalueren volgens een schaal, vermits de huidige termen zoals kalme wind of bewolkt weer, geen duidelijke aanduiding geven van de wind of de weersituatie".

Oorspronkelijk bestond de windkracht schaal uit 13 gradaties van windsterkte, van kalm tot orkaan. Ze was gebaseerd op het effect van de kracht van de wind op het zeil van volledig uitgeruste fregatten. Voor er nauwkeurige meteorologische instrumenten bestonden, verkoos Beaufort als zijn windsensor het toen belangrijkste type schip van de Britse vloot, namelijk het fregat. Zijn windkracht schaal van 1831, zoals beschreven in een brief aan kapitein Robert Fitzroy, bestond uit drie delen.

De eerste vijf gradaties (windkracht 0-4) beschreven de snelheid van een fregat met volle zeilen, volledig uitgerust en op kalme zee. De volgende vijf (windkracht 5-9) betroffen de scheepsuitrusting, de zeegang en de mogelijkheid tot het voeren van zeilen. De laatste drie (windkracht 10-12) verwezen naar de kans dat het schip een volle wind, storm of orkaan kon doorstaan.

Beaufort's (originele) windkracht Schaal

0     Kalm

1     Lichte lucht             Net voldoende om te sturen

2     Lichte bries            Volle zeilen, volledig uitgerust, kalme zee, 1 tot 2 knopen

3     Kalme bries            3 tot 4 knopen

4     Bescheiden bries    5 tot 6 knopen

5     Frisse bries            Wat een goed uitgerust schip net kan dragen met volle zeilen

6     Sterke bries           Enkel gereifd topzeil, etc.

7     Kalme wind             Dubbel gereifd topzeil, etc.

8     Frisse wind            Driemaal gereifd topzeil, etc.

9     Sterke wind           Dicht gereifd topzeil, etc.

10     Volle wind            Wat een schip net kan dragen met dicht gereifd topzeil en gereifd voorzeil

11     Storm                   Wat een schip dwingt tot het voeren van stormzeilen

12     Orkaan                 Wat een schip kan dragen zonder zeilen

In 1838 beval de Britse Admiraliteit officieel de schaal aan en maakte deze verplicht voor alle scheeps logboeken. Zoals het toen werd omschreven had de schaal geen onduidelijkheid voor zeemannen en officieren. Maar de wind werd uit de zeilen genomen toen het fregat, net als Beaufort, langzaam verdween als voornaamste schip van de Britse zeemacht. Toen het Bestendig Comité van het Eerste Meteorologisch Congres de Beaufort schaal dan ook internationaal wou gebruiken in meteorologische telegrammen, drongen zich aanpassingen op.

Verbetering van de Beaufort windkracht schaal

Vermits het fregat niet langer het belangrijkste schip was op zee, was een nieuwe maat nodig om de windkracht te bepalen. De originele Beaufort waarden werden lichtjes gewijzigd, zodat ze verwezen naar de toestand van de zee of de graad van beweging van bomen, in plaats van de zeilen van een fregat. Maar al snel ontstond dubbelzinnigheid, vermits de toestand van de zee ook afhankelijk is van getij en water diepte, en vermits bomen variëren in hun gedrag bij wind.

Uiteindelijk werd in 1946 door het Internationaal Meteorologisch Comité de schaal uitgebreid tot 17 waarden, gedefinieerd door de windsnelheid gemeten op 10 meter boven het aard/wateroppervlak. De vijf bijkomende waarden splitsen de orkaan windkracht verder op. In feite werd hiermee de Beaufort windkracht schaal omgezet naar een windsnelheid schaal.

De Beaufort weer notatie code

Naarmate Francis Beaufort steeg in rang, werd het bijhouden van zijn weer logboek een vaste routine, tot uiteindelijk zelfs observaties elke twee uur. Om de toestand van het weer en de wind correct maar kort te beschrijven, ontwikkelde Beaufort een systeem van noteren, dat de voorloper werd van de moderne weer observatie codes.

Het eerste deel van de code was de waarde van de windkracht schaal. Het tweede deel was een serie van alfabetische codes van 1 tot 3 tekens, die de toestand van de lucht en het weer beschreven, waarbij onderscheid gemaakt werd tussen verschillende vormen van neerslag en wolken configuraties.

Tussen 1806 en 1832 verbeterde Beaufort zijn code. Bijvoorbeeld in de aanduiding van 1806 betekende F "fijn weer", maar in de versie van 1826 was F "mist (fog)". Met enkele kleine wijzigingen werd deze Beaufort weer notatie code overgenomen door de Britse Zeemacht in 1833.

Bijna een eeuw later nam het Britse Meteorologisch Bureau de code in gebruik, opnieuw met slechts enkele kleine wijzigingen, zoals toevoegen van intensiteits factoren. Zoals bijvoorbeeld het gebruik van hoofdletters voor hevige neerslag. Een internationale conferentie in Warschau Polen in 1935 keurde een versie van de Beaufort notatie code goed voor internationaal gebruik in het uitwisselen van weer observaties.

Vandaag hebben getallen over het algemeen de letters vervangen voor het weergeven van meteorologische observaties, behalve in bepaalde gespecialiseerde rapporten, waar de letter notatie nog steeds wordt gebruikt voor beschrijving van weer en wolken. En ook directe metingen hebben de schattingen van de windkracht schaal vervangen. Deze nieuwe vormen verdringen echter geenszins de erfenis van Sir Francis Beaufort, zolang land- en zeelui de eeuwig veranderende zee en de altijd aanwezige wind zullen blijven beschrijven.

Oorspronkelijke Engelse tekst van Keith C. Heidorn, vrij vertaald door Dirk Vergaelen - april 2000.

Duikschool The SeaMasters vzw is aangesloten bij AVOS en NELOS. NELOS is via BEFOS aangesloten bij CMAS.

Home | Prikbord (forum) | Vraag info | Biologie | Gastenboek | Zoeken

Deze website komt het best tot zijn recht bij een resolutie van 1280 x 1024 pixels