Valsalva en andere methoden om je oren te klaren
Als men daalt en de druk in het middenoor wordt niet gelijk gebracht
met de omgevingsdruk, dan wordt de duiker de druk gewaar vanaf een
diepte van 250 mm H2O ( 0,3 meter). Een onaangenaam gevoel
en pijn wordt men gewaar vanaf 2 meter diepte. Dit is tevens de
diepte waarbij de blokkade van de Eustachiusbuis kan optreden. Bij
een niet geklaard oor kan men tussen de 2 en de 10 meter het slachtoffer
worden van een trommelvliesscheur. Het pijngevoel en het scheuren
van het trommelvlies is individueel verschillend. Hoe beweeglijker
of hoe soepeler het trommelvlies is, hoe minder snel men druk of
pijn gewaar wordt.
De Eustachiusbuis
Het buisje van Eustachius, ook tuba genoemd, opent zich normaal
gezien (boven water) elke minuut als men wakker is en elke 5 minuten
als men slaapt. Dit is nodig omdat de slijmvliezen in het middenoor
zuurstof absorberen uit de ingesloten lucht. Hierdoor is er steeds
een relatieve onderdruk van 0 tot 20 mm H2O in het
middenoor t.o.v. de omgevingsdruk.
Als de tuba om de één of andere reden niet kan openen, daalt
de druk in het middenoor met 50 mm H2O per uur.
Equilibreren
Om het oor te klaren onder water, moet men een drukverhoging
in de neus- en keelholte teweegbrengen van 50 tot 250 mm H2O,
waardoor de tuba zich opent. Niettegenstaande de meeste duikers
vrijwel probleemloos hun oren kunnen klaren, komen er toch regelmatig
barotrauma's van het middenoor voor tijdens het dalen.
De ideale manier om de druk tussen je middenoor en je neus- en
keelholte op gelijke druk te brengen is door de Eustachiusbuis
op een passieve manier te openen. Maar spijtig genoeg is dit niet
altijd mogelijk. Daarom gebruiken de meeste duikers een actieve
techniek om de druk in hun middenoor te verhogen. Doen ze dit
niet, dan beleven ze een oncomfortabele en pijnlijke afdaling.
Door de actieve equilibratie beschermen duikers zich waarschijnlijk
ook tegen de eventuele permanente beschadigingen, die uitzonderlijk
kunnen voorkomen bij een middenoor barotrauma. Indien de druk
in het middenoor om de één of andere reden groter is dan 100 tot
200 mm H2O t.o.v. de druk in de neus- en keelholte, dan
opent de Eustachiusbuis zich passief, zodat het gas van het middenoor
kan wegvloeien naar de neus- en keelholte. Tijdens het stijgen
is de passieve equilibratie van de druk in de oren heel gewoon.
Er dienen zelden actieve technieken toegepast te worden. Als men
stijgt, dan opent de tuba zich bij een drukgradiënt van ongeveer
50 cm H2O (70 cm H2O indien het hoofd naar
beneden gericht is). Gebeurt deze passieve drukaanpassing niet,
dan kan men actief de druk wegzuigen door het manoeuvre van Toynbee
toe te passen. Dit doet men door lucht weg te zuigen met gesloten
mond en neus.
Oorzaken van barotrauma's van het middenoor tijdens het dalen
- De oren te laat geklaard; dus gewacht tot men de druk voelde.
Dit veroorzaakt een blokkade van de buis van Eustachius, waardoor
een succesvolle equilibratie (passief of actief) onmogelijk
wordt. Als men niet tijdig klaart en daardoor een druk verschil
van 400 tot 1200 mm H2O bereikt, veroorzaakt deze
druk een afsluitend effect op de afsluitkraanachtige kussentjes
van de Eustachiusbuis.
Vaak zijn het beginnende duikers die, door de concentratie op
het dalen en uittrimmen, zich al op 2 à 3 meter diepte bevinden
vooraleer ze er aan denken hun oren te klaren.
- Equilibreren van de oren terwijl men zich in horizontale positie
of, nog erger, met het hoofd naar beneden bevindt. De doorgankelijkheid
van de buis van Eustachius verminderd naargelang de persoon
afwijkt van de opwaartse positie.
Het kan ermee te maken hebben dat een gas (in dit geval lucht)
gemakkelijker opwaarts gestuwd kan worden in een vloeistofmidden
of in een onsamendrukbare omgeving (de mucosa of het slijmvlies
van de buis van Eustachius en het weefsel), of de luchtstroom
een impedantie (bijzondere weerstand) ondervindt bij zwelling
van de mucosa t.g.v. de verhoogde veneuze druk.
- Eén oor dat moeilijk te klaren is: het is aangeraden om dit
oor naar de oppervlakte te richten terwijl men de equilibratie
uitvoert. Dit strekt de pharyngeale spieren en plaatst
de tegenwerkende tuba in een verticale positie waardoor deze,
mede door de waterdruk, gemakkelijker opent.
- Geen rekening gehouden met de gevaren van opgezwollen slijmvliezen
t.g.v. infecties van de bovenste luchtwegen en/of irritatie
door sigarettenrook, drugs snuiven of allergieën.
- Een voordien bestaande of sub-clinische middenoor barotraumata
ten gevolge van het dalen kan congestie of zwelling van de middenoorholten
en het blokkeren van de buis van Eustachius veroorzaken, na
succesvolle afdalingen. Naarmate men blijft duiken met een uitgestelde
of ontbrekende equilibratie wordt het klaren steeds moeilijker,
totdat het middenoor bijna vol vloeistof zit t.g.v. vochtuittreding
en bloeduitstorting.
Hierna zijn er nog weinig problemen met het duiken, maar ten
nadele van midden- en binnenoorschade.
Dit probleem kan voorkomen worden door tijdig en succesvol te
equilibreren.
Bezwarende aandoeningen
Vermijd het duiken met aandoeningen die de Eustachiusbuis en
de sinusingangen kunnen blokkeren, zoals:
- infecties van bovenste luchtwegen.
- allergieën die inwerken op de bovenste luchtwegen.
- alcoholgebruik.
- premenstruele slijmvlieszwelling.
- roken.
Grote neus- of keelpathologie zoals afwijkingen in de neustussenschotten,
poliepen e.a. vereisen eventueel een medische correctie.
Technieken om te klaren
Volgende technieken worden aanbevolen om je oren te klaren. Ze
worden door verscheidene duikers goed of minder goed bevonden,
tot zelfs onmogelijk toe te passen. In ieder geval is het aangeraden
om gelijk welke techniek eerst te oefenen aan land, voordat men
ze onder water uitprobeert.
Slikken
Door te slikken gebruikt men ook de spiertjes die de Eustachiusbuis
openen. Het gevaar van slikken is dat men eventueel lucht kan
inslikken met duikerskolieken tot gevolg.
De Valsalva methode
Het Valsalva manoeuvre is waarschijnlijk het meest toegepast
en de eenvoudigste manier om je oor te klaren. Je doet deze techniek
door je mond en neus te sluiten, terwijl je lucht uitblaast. Hierdoor
stijgt de druk in je neus- en keelholte. Hierbij worden de spiertjes
die ervoor zorgen dat de buisjes van Eustachius openen, niet geactiveerd.
Het is door de drukverhoging dat de Eustachiusbuizen openen. De
lucht wordt door deze tuba's geperst en komt in je middenoor terecht.
Om dit te bewerkstellingen moet de duiker een druk creëren die
varieert tussen de 20 en 100 cm H2O.
De kracht die de duiker moet uitoefenen, die noodzakelijk is voor
een succesvolle equilibratie, is sterk afhankelijk van de positie
waarin zijn lichaam zich bevindt. Zo moeten beginnende duikers,
die de Valsalva techniek gebruiken, in verticale positie (hoofd
boven en benen naar beneden) een druk uitoefenen van 40 cm H2O.
Als ze zich in horizontale positie bevinden met de oren bovenaan,
of beter gezegd met het hoofd naar boven gericht, moeten ze eveneens
40 cm H2O druk ontwikkelen. In de horizontale positie
maar met de oren onderaan, of beter gezegd met het hoofd naar onder
gericht, dienen ze al een druk van 50 cm H2O te creëren.
Als ze zwemmen in de verticale positie, waarbij het hoofd naar onder
gericht is en de benen naar boven, bereiken ze de 60 cm H2O
vooraleer de Eustachiusbuis zich opent. Hoe hoger het te overwinnen
drukverschil, hoe meer kans dat de buisjes door het drukverschil
worden afgesloten. Klaren is dan enkel mogelijk door hard te blazen,
wat dan weer een barotrauma, zoals een kapot rond venster, tot gevolg
kan hebben. Om een barotrauma van het oor te vermijden, kan men
best niet te hard persen en dit niet langer dan (maximum) 5 seconden!
De Frenzel techniek
Sluit de mond en de neus, zowel uitwendig als inwendig (door
de stemspleet te sluiten) en dan de spieren van de mond en de
keel opwaarts te spannen (doe dit door een denkbeeldig gewicht
op te tillen). Terwijl de neus, mond en stemspleet gesloten zijn,
gebruikt men de naar boven gebrachte tong als een piston om de
opgesloten lucht in de neus- en keelholte samen te drukken en
het naar de Eustachiusbuis te stuwen. Deze pistonbeweging kan
met het beste creëren door het geluid van de letter K te maken.
Indien deze techniek lukt, is er maar een druk van 10 cm H2O
nodig om de tuba's te openen.
Vrijwillige tuba opening of Voluntary-methode (BTV - Jaw Thrust)
Vrijwillige tuba opening (in de Franse literatuur gekend als
BTV of béance tubaire volontaire, in de Engelse literatuur gekend
als jaw thrust) wordt soms door meer ervaren duikers uitgevoerd,
die met de jaren bepaalde spieren hebben leren gebruiken. Meestal
bestaat de techniek bestaat erin om je onderste kaak naar onder
en gelijktijdig naar voor te brengen terwijl de mond gesloten
is of zich rond het mondstuk bevindt. Eigenlijk doet men dit door
een soort overdreven geeuw (jaw thrust) uit te voeren.
Het Toynbee manoeuvre
Het Toynbee manoeuvre wordt vooral gebruikt om overdruk te verwijderen
uit het middenoor als het oor niet spontaan klaart tijdens het
stijgen, maar kan ook gebruikt worden als zachtere methode om
het oor te klaren tijdens het dalen. Dit doet men door te slikken
met gesloten mond en neus.
De Lowry techniek
De Lowry techniek is een combinatie van de Valsalva en de Toynbee
techniek. Men past dus gelijktijdig het Valsalva en het Toynbee
manoeuvre toe. Dus dichtknijpen van de neusgaten en gelijktijdig
persen en slikken met gesloten mond.
De Edmonds techniek
De onderste kaak naar onder en gelijktijdig naar voorbrengen,
zodanig dat de onderste tanden op gelijke hoogte en voor de bovenste
tanden komen te staan. Hierdoor wordt het zachte gehemelte, achter
in de keel, en de keelspieren gespannen. Gelijktijdig voert al
dan niet het Valsalva manoeuvre uit.
Opmerking i.v.m. Valsalva en Toynbee
De Valsalva-beweging zoals wij die tegenwoordig uitvoeren is
waarschijnlijk niet uitgevonden door Valsalva, maar door Toynbee.
Het is beschreven om het Valsalva manoeuvre te doen door uitademing
terwijl de mond gesloten en de neus dichtgeknepen is. Dit dwingt
lucht vanuit je mond door de buizen van Eustachius naar het middenoor,
verhoogt daar de druk op de binnenzijde van het trommelvlies en
vereffent de waterdruk van buitenaf.
Technisch is het niet juist om dit een Valsalva manoeuvre te
noemen. Immers het 'echte' Valsalva manoeuvre is genoemd naar
Antonio Maria Valsalva (1666-1723), een Italiaanse anatomist.
De techniek beschreven door Valsalva was krachtig uitademen tegen
een gesloten stemspleet, door de stembanden samen te drukken zoals
in een kuch. Deze techniek vereffent de druk in de oren niet.
Tegenwoordig worden beide methoden 'Valsalva' genoemd. Beide kunnen
ze de druk in de borstkas verhogen en de veneuze retour naar het
hart verminderen. Daardoor wordt Valsalva dikwijls gebruikt om
een studie te maken van cardio-vasculaire effecten bij verminderde
hartvulling en debiet.
Het is mogelijk dat de Engelse Dokter Joseph Toynbee (1815-1866)
de techniek voor het uitademen met gesloten mond en neus (Valsalva)
heeft ontwikkeld. Om de zaken nog ingewikkelder te maken,
vond Toynbee zachtere methode uit om de oren te klaren: het manoeuvre
van Toynbee (zie boven).
Er wordt vaak gediscuteerd over wat nu de beste techniek zou
zijn om je oren te klaren. Eigenlijk is het vrij simpel: de techniek
die voor jou het beste werkt, is de beste. Het risico is immers
niet zozeer het gevaar van de equilibratie, maar het gevaar niet
te equilibreren.
Tekst: Ivo Madder - april 2000
Geraadpleegde lectuur:"Diving and subaquatic medicine" en "36
Myths of Diving Physiology".
Home | Prikbord
(forum) | Vraag info
| Biologie | Gastenboek
| Zoeken
Deze website komt het best tot
zijn recht bij een resolutie van 1280 x 1024 pixels
|
