Windchill of afkoelingseffect

(Bron: 'Het weer nader verklaard' KNMI / NOS Teletekst, door Harry Geurts)

Of het echt koud aanvoelt hangt af van veel meer factoren dan alleen de temperatuur. In de wind voelt het in de regel een stuk kouder dan uit de wind. Dit afkoelingseffect uitsluitend veroorzaakt door wind staat bekend als "windchill". Hoe kouder het is en hoe harder het waait des te kouder voelt het aan. We kunnen dat warmteverlies uitdrukken in een soort gevoelswaarde van de temperatuur, ook wel gevoelstemperatuur en in de meteorologie windchill-equivalente of effectieve temperatuur genoemd. Voor de berekening daarvan bestaan verschillende methoden. Daardoor worden er voor dezelfde omstandigheden soms verschillende windchill-temperaturen gegeven. Vaak wordt gebruik gemaakt van de formule van Sippel en Passel, maar deze formule is niet realistisch omdat zij ervan uitgaan dat de mensen geen kleding dragen. De gevoelstemperaturen zijn volgens deze formule een stuk extremer.

Het KNMI hanteert de methode van de Amerikaanse textielfabrikant Robert Steadman. Zijn berekeningen zijn gebaseerd op het evenwicht tussen warmteverlies en warmteproduktie van een gezond persoon. Hij gaat ervan uit dat de kleding is aangepast aan de weersomstandigheden en dat de persoon in de buitenlucht wandelt met een snelheid van bijna 5 kilometer per uur, ofwel 1,3 meter per seconde (referentie windsnelheid). Bovendien betrekt Steadman in zijn berekening gegevens van de windsnelheid, luchtvochtigheid en zonnestraling.
Een wandelaar zal een paar graden vorst bij een matige wind (windkracht 3) als enkele graden kouder ervaren. Bij een stormachtige wind is het voor zijn gevoel nog eens 10 graden kouder. Een fietser zal de kou weer heel anders ervaren, waarbij het natuurlijk ook uitmaakt of hij wind tegen heeft. Het begrip gevoelstemperatuur is zeker niet van toepassing op levenloze objecten zoals machines, gewassen, het antivries in de auto of kwik. Die objecten kunnen nooit kouder worden dan de luchttemperatuur. We kunnen de gevoelstemperatuur dan ook niet meten met een gewone thermometer.

De afkoelingssnelheid is overigens wel te meten door gebruik te maken van een katathermometer. Dit instrument bezit een groot cylindervormig reservoir dat gevuld is met donker gekleurde alcohol. De katathermometer wordt verwarmd tot boven de lichaamstemperatuur en meet bij verschillende windsnelheden en omgevingstemperaturen de tijd waarin de door de thermometer aangewezen temperatuur daalt van één graad boven tot twee graden onder de lichaamstemperatuur. Die tijd is een maat voor de afkoelingssnelheid. De wind heeft dus invloed op de snelheid waarmee afkoeling optreedt. Daarom bevriezen waterleidingen en verwarmingselementen sneller als het bij vorst bovendien hard waait. De waterleiding van de buitenkraan dus maar snel afsluiten als de meteorologen over transportkou beginnen: kou die met een harde wind rechtstreeks uit Rusland of Siberië naar ons land wordt gevoerd.

Zeer koude dagen met extreme windchill en gevoelstemperaturen van -17°C of lager kwamen in deze eeuw in De Bilt op 10 dagen voor, het laatst op carnavalsmaandag 14 februari 1994. Het KNMI geeft in zulke gevallen een extra waarschuwing in verband met het gevaar voor bevriezing van onbedekte delen van de huid. De meest extreme windchill deed zich in De Bilt voor op 11 februari 1929 en 15 januari 1987, toen de gevoelstemperatuur gemiddeld respectievelijk -28 en -25°C bedroeg. Tijdens windvlagen was het voor het gevoel -31 tot -33°C. In zo'n ijzige wind raken zelfs goed geklede mensen gemakkelijk bevangen door de kou.

Windchill-tabel

De tabel geldt voor iemand die voldoende is gekleed en flink doorloopt met een snelheid van 7 km/h.

Deze tabel geeft de gevoelstemperatuur. Als het winderig is, voelt het koeler aan dan wanneer het windstil is. Van boven naar beneden is de windsterkte aangegeven in meters per seconde. Op de bovenste regel staat van links naar rechts de gemeten buitenluchttemperatuur. In de tabel kan de gevoelstemperatuur worden afgelezen. In het Engels heet dat 'windchill'.

Bij weinig wind, bijvoorbeeld windkracht 2 (lees: 2 Beaufort), is de gevoelstemperatuur gelijk aan de gemeten temperatuur. Maar bij windkracht 5 correspondeert een buitenluchttemperatuur van +2°C met een gevoelstemperatuur van -3 tot -4°C. Tijdens de Elfstedentocht van 4 januari 1997 varieerde de temperatuur van -3 tot -6°C bij windkracht 5 tot 6. De gevoelstemperatuur lag dus tussen ongeveer -10 en -15°C.

Duikschool The SeaMasters vzw is aangesloten bij AVOS en NELOS. NELOS is via BEFOS aangesloten bij CMAS.

Home | Prikbord (forum) | Vraag info | Biologie | Gastenboek | Zoeken

Deze website komt het best tot zijn recht bij een resolutie van 1280 x 1024 pixels