Zeeziekte, een bewegings"ziekte"

Zeeziekte, een bewegings"ziekte" is ook gekend als:
Reisziekte - kinetose - bewegingsziekte - zeeziekte - wagenziekte .

Inleiding

Een berg namen voor een berg "ziek" zijn.
Slechts één wens : stilletjes te mogen sterven. Men voelt zich immers doodziek.
Boot, wagen, vliegtuig, bus ...... onmisbaar, vooral als duikfanaten zich naar tropische oorden wensen te begeven.

Kinetose is een evenwichtsstoornis en geen ziekte

Zee"ziekte" is, evenals wagen-, lucht- en ruimte"ziekte" een bewegings"ziekte". Voor het optreden van de "ziekte" is beweging dus noodzakelijk. Bewegingsziekte" wordt in hoofdzaak gekenmerkt door de verschijnselen : duizeligheid, misselijkheid, braken, bleke gelaatskleur, zweten, beklemming tot angst. Daarnaast treden ook nevenverschijnselen op: hoofdpijn, geeuwen en slaperigheid, zuchten en hyperventilatie en vaak verlies van interesse in de omgeving..

Bewegings"ziekte"

De slaperigheid, de afnemende werklust en de futloosheid maken de inzetbaarheid van de patiënt beperkt. Het mechanisme dat bij het ontstaan van deze verschijnselen een rol speelt is nog duister. 
Bij het tot stand komen van bewegingsziekte spelen drie factoren een rol: 

  • de sterkte van de prikkel, 
  • de duur van de prikkel,
  • de individuele gevoeligheid van de patiënt.

Tot ongeveer 1960 werd aangenomen dat bewegingsziekte werd veroorzaakt door overprikkeling van het evenwichtsorgaan. Thans opteert men eerder voor de zogenaamde "zintuig - conflict - theorie".

Positie en beweging van het menselijk lichaam worden waargenomen door:

  • het evenwichtsorgaan
    (de 3 halfcirkelvormige kanalen, die de houding van het hoofd aangeeft in de ruimte), 
  • de ogen,
  • de gevoelige zenuwuiteinden in spieren, pezen en gewrichten. 

Registreren deze waarnemende organen niet hetzelfde, dan treedt het "conflict" op. Zo wordt men in de kajuit eerder zeeziek dan aan dek en wordt men lezend in de auto sneller wagenziek dan wanneer men met de bestuurder meekijkt.

Het evenwichtsmechanisme

Het evenwicht wordt bepaald door: 

  • het labyrinth (de oren)
  • de visus (de ogen)
  • de proprioreceptoren
    (kleine computers gelegen in de gewrichten, die de ruimtelijke ordening aangeven).

De hersenen centraliseren de informatie die zij ontvangen van deze 3 bronnen. Wat de ogen waarnemen moet dus kloppen met wat het labyrinth en het locomotorisch stelsel gewaarworden.

Stoornis van het evenwicht

Een stoornis in de bovenvermelde coördinatie brengt een verwarring van de integratiecentra met zich mee.

Voorbeeld 1: 

Op een schip blijven het labyrinth en de proprireceptoren (diepe spierzin) alles registreren. Voor de ogen gebeurt er evenwel niets. Passagier en transportmiddel zijn immers samen in beweging. Er is dus een dyscoördinatie.
Dit is één theorie. Anderen beweren dat het de ongewone bewegingen en de aanhoudende houdingsveranderingen zijn die het labyrinth overdadig prikkelen.

Voorbeeld 2:

Het bekijken van filmbeelden, opgenomen door een bewegende camera vanuit de cockpit van een vliegtuig .... Het oog dat zich vereenzelvigt met de camera, signaleert de beweging. Labyrinth en spierzin registreren niets. Bewegingsziekte zonder te bewegen.
Belangrijk te weten is dat er een zekere gewenning kan optreden. Na drie dagen verdwijnen de ongemakken. De symptomen zullen opnieuw optreden als men voet aan wal zet : dit is landziekte.

Symptomen van kinetose

Door de gebrekkige coördinatie worden de grote levenscentra verstoord.
Moeheid, slaperigheid (geeuwen) treden op. Men gaat plat liggen en sluit de ogen. Er is een attenuatie van het conflict door proprioreceptoren en ogen uit te schakelen. 
Het labyrinth zal evenwel verder vertigo induceren. Nausea, braken, zweten, bleekheid, koude rillingen, lage bloeddruk en hoofdpijn treden op. Kortom, men is doodziek.

Voorschriften

Het behandelen en voorkomen van bewegingsziekte bestaat uit:

  • houding- en gedragsvoorschriften,
  • innemen van medicijnen, 
  • gewenning.

Wat betreft de houding- en gedragsvoorschriften kunnen de volgende adviezen gegeven worden om de kans op het optreden van zeeziekte te verkleinen: 

  • blijf aan boord zo mogelijk aan dek op een plaats met de minste beweging en kijk zo mogelijk in de vaarrichting,
  • zorg voor voldoende warme kleding,
  • vermijd een lege of een overvulde maag,
  • kleine hoeveelheden energierijk voedsel, geen zware vette maaltijden.
  • gebruik geen alcohol,
  • rook niet,
  • ga niet bij de ontluchting van de machinekamer staan (de lucht van dieselolie en uitlaatgassen maakt U misselijk),
  • ga zo nodig en zo mogelijk liggen met gesloten ogen bij opkomen van de ongemakken, zeker wanneer U zich in het schip bevindt.
  • zorg ervoor tijdig voor de duik gekleed te zijn, zodat U als het schip op de duikstek voor anker gaat, snel het water in kan. 
  • vaak is het aangenamer in het water op uw buddy te wachten dan op een in ruw water voor anker liggend schip.
  • bij een cruise, ga de eerste dagen ook wat aan land, zodat het evenwicht zich geleidelijk kan aanpassen. 

Medicatie

Wat betreft de behandeling met medicatie kan het volgende opgemerkt worden:

Voorkomen is beter dan genezen

Wie gemakkelijk zeeziek is, doet er verstandig aan minimaal 1 uur voor het vertrek een middel tegen zeeziekte in te nemen.

Het gaat hier voornamelijk om medicatie die:

  • maagspasmen verminderen (anti-emetica type Motilium suppo), 
  • de bloed- en zuurstof toevoer naar het labyrinth in het oor verhogen,
  • een sederend effect hebben. 

(Touristil: 1 à 2 comp. 30 tot 60 min voor de reis, verder 1 co om de 6 uren, Agyrax, Dramamine, Paranausine, Postafene, Primperan, R-Calm+B6, Vagomine, Vogalene . . . ).

Is men echter eenmaal zeeziek, met misselijkheid en braken, dan lukt het vaak niet meer om alsnog medicatie in te nemen. De gelegenheid om een zetpil te plaatsen is er meestal niet en ook een injectie kan niet overal verkregen worden. 

In sommige landen is het transdermale therapeutische systeem (Scopoderm TTS) nog te verkrijgen. De werkzame stof komt hierbij gelijkmatig en nauwkeurig gecontroleerd door de intacte huid heen in de bloedbaan.
De scopoderm TTS (Ciba-Geigy) pleister heeft een oppervlak van 2,5 cm en bevat 1,5 mg scopolamine. Om een optimaal effect te bereiken dient deze pleister uiterlijk 6 uur voor de aanvang van de reis op een onbehaarde droge plek achter het oor te worden vastgekleefd. De pleister kan gedurende drie dagen werkzaam blijven, maar mag eerder verwijderd worden als de reis van korte duur is. Wil men langer dan drie dagen een beschermend effect hebben, dan moet men de pleister na drie dagen verwijderen en een nieuwe achter het ander oor aanbrengen. Na ieder contact met de pleister moeten de handen goed gewassen worden om te verhinderen dat de werkzame stof in contact komt met de ogen. Gebeurt dit wel, dan treden tijdelijk wazig zien en pupilverwijding op.

Voor een goed gebruik leze men tevoren nauwkeurig de bijgeleverde gebruiksaanwijzing. 
Bijwerkingen zijn een droge mond, verwardheid, visusstoornissen door pupilafwijking en hallucinatie).
Dit is uiteraard niet te onderschatten en bij duikers meestal af te raden.

Ik hoop dat deze kleine tips een "berg ziek zijn" zullen verhelpen, zodat U aan uw volgende reis slechts een "berg aangename herinneringen" zult overhouden.

Dokter Paul VANDER EECKEN

Copyright © 2000 - 2011 www.seamasters.be
The SeaMasters vzw - RPR 0451.302.002

Duikschool The SeaMasters vzw is aangesloten bij AVOS en NELOS.
NELOS is via BEFOS aangesloten bij CMAS.
Sponsor

 

Home | Prikbord (forum) | Vraag info | Biologie | Gastenboek | Zoeken

Deze website komt het best tot zijn recht bij een resolutie van 1280 x 1024 pixels

 
 
Verder Terug Begin

Preventieve tips

Het fenomeen zeeziekte is bij vele mensen bekend. De één is er gevoeliger voor dan de ander.

Zeeziekte kenmerkt zich door misselijkheid en/of draaierigheid. Dit kan vooral veroorzaakt worden door onregelmatige of ritmische bewegingen aanboord, waardoor personen zich onwel gaan voelen en overgaan tot braken. Om de kans op zeeziekte te verkleinen ofwel te voorkomen kunt u enkele hieronder vermelde preventie tips in acht nemen.

TIP 1.
Nuttig voor en/of tijdens de vaart een lichte maaltijd.

TIP 2.
Drink tijdens de vaart geen alcohol of frisdrank.

TIP 3.
Zorg voor een goede plaats aan boord, zoals op mid-achterdeks waar veel frisse wind is en zo min mogelijk deining aanwezig is.

TIP 4.
Mocht u toch misselijk worden, eet dan het liefst droge voeding zoals beschuit of droog brood.

TIP 5.
Mocht je ondanks de genomen preventieve voorzorgmaatregelen toch last krijgen van zeeziekte verschijselen, dan kan je alsnog overgaan op tabletten of op andere alternatieve geneesmiddelen.

Uw huisarts en/of apotheker kan u hiervoor tabletten geven.

Bron: Preventiegids.nl

The SeaMasters vzw

Foto's: Peter Ryngaert

Duikopleiding

Prijslijst
Informatie
Brochure
(270 kB)

Terug naar vorige pagina